Bojnik - Istorijat

REPUBLIKA SRBIJA
OPŠTINA BOJNIK
Trg Slobode 1
16205 Bojnik
Tel: 016/821-211


"Obraćam pažnju istoricima na predeo koji se danas zove Pusta Reka i koji do našeg rata 1878. nije bio pust ni rodom ni narodom i koji se, možda do odlaska Srba u austrougrarske zemlje, nije ni zvao Pusta nego samo Reka. Da li to nije onaj kraj koji Nemanjini biografi pišu i "glagolemne reke" (25/348)". Milan Milićević
U Pustu reku se naselilo najviše porodica sa Vlasine i Crne Trave, iz okoline Vranja, Makedonije, Vojvodine i još nekih drugih mesta i krajeva. Narod pustorečkog kraja kao i srpski rod u celini, vekovima je bio označen mnogobrojnim seobama i deobama. Prvi pisani trag o pustorečanima kao srpskim žiteljima u brojnim selima nekadašnje Podgore (Pusta reka) sa današnjim nazivima (Ivanje, Mijajlica, itd.) ostavio je dubrovački trgovac Mihajlo Lukarević (polovina XV veka). U to vreme je ovaj kraj bio ispunjen i "rodom i porodicom".
U Bojniku je registrovano Rimsko naselje, na obali Puste reke izmedu Donjeg Konjuvca i Bojnika (grad Kosturan). U ovom rimskom naselju pronađena je, pored ostalog, mermerna glava rimskog građana koja se danas čuva u Narodnom muzeju u Leskovcu.
Seoba je bilo od kako se pamte i pominju ovi ljudi i ovi predeli, zapisom i usmenim predanjem. Prva velika seoba Srba iz Puste reke zabeležena je 1516. i 1573. godine. Drugo iseljavanje pada u vreme poznatih srpskih seoba u XVII veku, tačnije 1690. godine. Treća velika seoba pustorečana događala se negde do kraja XVIII veka, pa sve do prve polovine XIX veka. Četvrta velika seoba, desila se krajem XIX i početkom XX veka, kada je Pusta reka naseljena vlasincima, crnogorcima, hercegovcima. Pedesete i šezdesete godine XX veka mogu se označiti kao decenije velike populacije, kada je svaka porodica u proseku imala po četvoro dece, a seosko domaćinstvo bilo na okupu i relativno razvijeno i bogato. Peta seoba (ne toliko velika) dogodila se 1945. godine kada se više stotina pustorečkih porodica odselilo u vidu "kolonizacije" u Vojvodinu: Srpski Miletić, Ratkovo, Odžaci. Šesta, možda najveća seoba, počela je šezdesetih godina XX veka. Krenuli su tada ljudi u opancima, iz sela u gradove-prvo pojedinci, "pečalbari", a zatim čitave porodice i rodovi. Seoba je bila sve intenzivnija i trajala je više decenija. Pustorečka sela, zaseoci, kuće, njive i lugovi očekuju neku novu seobu u obrnutom pravcu i u što skorije vreme, da život ponovo buja na ovim zdravim, bogatim i prelepim prostorima.
Na području Opštine Bojnik, bila su izražena migraciona kretanja, koja su uslovila rapidno smanjenje broja stanovnika u pojedinim seoskim naseljima i napuštanje pojedinih područja posebno podnožja Radan planine, a s druge strane širenje gradskih sredina.
Pustorečani i bojničani su podneli brojne žrtve u prvom, drugom svetskom ratu i Topličkom ustanku. Najveće stradanje, zabeleženo je 17. februara 1942. godine, za vreme Drugog svetskog rata, kada je samo u jednom danu mučeno i ubijeno preko 500 građana Bojnika i Dragovca, pretežno žena, dece i staraca-cak 50% tadašnjeg stanovništva navedenih mesnih zajednica što je predstavljalo nezapamcen zločin. Povodom tog događaja, svake godine, 17. februara održava se tradicionalna komemorativni skup sa porukom
"Da se večno pamti-nikad da se ne zaboravi".
Bojnička žalopojka
U hiljadu devetoj stotini četrdeset drugoj godini Jednog snežnog februarskog dana Zaplakala vila sa Radana. Rano jutrom na Petrovoj gori, Cvili cila i probija zoru. šta je vili te žalosno cvili, Da l' je vila polomila krila,		Il' je mnogo Srba izgubila? Plače jadna i suze joj teku I nariče hladnu Pustu Reku. "Pusta Reko, Jablanice seko, Vi još niste od cilja daleko U vas dvema sve se nešto sprema Sve se sprema i mora uspeti, Makar Srbi i morali mreti... "
Obrad Simonović, narodni guslar (1901. Glasovik-1981.Glasovik)